De vertaling van kindness (gedicht van Naomi Shihab Nye)

Het is uit verlangen naar zachtheid dat ik zo lang heb lopen schaven aan dit prachtige gedicht. Ik wist niet dat het zachtheid was waar ik naar zocht. Tot ik Joep ontmoette.

Vertalen is mooi werk. Stoeien met vorm en inhoud. Vertalen is puzzelen en zal nooit tot perfectie leiden. Het is een verrukkelijke klus, waarbij je zoekt naar de essentie en de schoonheid van het gedicht in je eigen taal. Je proeft de klanken bij het voordragen, je oren verlangen naar het juiste ritme, en het klinken van letterrijm.  Klopt de cadans?
Vertalen is eigenlijk onmogelijk. Onmogelijk als je streeft naar het exacte.

Ik vond twee Nederlandse vertalingen op internet. Een vriendin van mij, heeft tussen de boeken van haar boekenantiquariaat een eigen vertaling geschreven en vrienden lazen en reageerden mee via facebook.
En onlangs heb ik ook  nog een vertaalmaatje gevonden op loopafstand van mijn huis.

Hij woont aan de overkant van de straat. Door de ramen van mijn frans balkon heb ik uitzicht over de Zuidsingel met zijn gracht en prachtige Lindes. Als de Lindes voor mijn ramen in de loop van de herfst hun blad verliezen zal ik naar mijn overbuurman kunnen zwaaien. Maar mijn zwaaien zal hij waarschijnlijk niet zien, omdat zijn ogen dat niet toelaten.

Om en nabij dertig jaren, heb ik mijn overbuurman niet gesproken of gezien. Tot ik ergens in juli een foto en een artikel over hem in het buurtkrantje zag staan. Ik was verrast. Ik had namelijk geen idee hoe oud hij nu zou zijn, of hij nog in Amersfoort zou wonen, of hij zelfs nog zou leven. De volgende dag ging ik met buurtkrantje en foto van mijn buurman op stap in het centrum van de stad. Ik wist dat hij ergens bij mij in de buurt moest wonen. Ik belde hier en daar aan. Vingers wezen naar links en naar rechts of stuurden mij door naar wie het wel zou weten.

Toen belde ik aan bij de juiste deur met het krantje in mijn handen. De deur ging open en daar stond hij.

‘Hallo Joep, ik zag een verhaal van jou in dit krantje, ken je mij nog? Ik ben Elja….’
Al heel snel zei Joep:
‘Ja Elja, ja kom binnen, ik weet het nog! Ik heb nog een mooi schilderij van jou!’

Voordat ik het wist liepen wij de trap op naar boven, naar een kamer met schildersezel en schetsen en stond ik voor een olieverf schilderij met liggend naakt, dat ik nog kende van jaren geleden. Dat was ik die daar ingelijst lag.

Joep is bijna 80 . Begin jaren ’90 heb ik hem leren kennen. In mijn studenten-bijbaantje als naaktmodel zat ik wekelijks voor een vaste groep tekenaars en schilders twee en een half uur stil. Soms at ik bij Joep voordat we naar het leslokaal vertrokken.
Joep woont in een huis vol kunst en boeken. Hij tekent nog, is Neerlandicus en houdt erg veel van schrijven en poezie. Al na de eerste, hernieuwde ontmoeting lijkt een levendige vriendschap geboren.

Samen hebben we gesleuteld aan het prachtige gedicht ‘Kindness’ van Naomi Shihab Nye. Twee avonden hebben we bij elkaar gezeten. Niet alleen pratend over de vorm, maar ook over de essentie, de betekenis.

Eén keuze wat betreft onderstaande vertaling wil ik toelichten. En dat is de keuze voor zachtheid. De beste optie in het Nederlands om kindness te vertalen zou ‘liefdevolle vriendelijkheid’ zijn. Dat is te lang, te veel.  De eenvoud van kindness is prachtig. We zochten naar dat woord, wat die eenvoud heeft en wat zo van betekenis is als je eenzaam door de straten zwerft of als je je verlaten voelt. Soms is een klein gebaar een zacht uitgesproken woord, een vriendelijke blik, voldoende om iemands eenzaamheid te verzachten.
Joep koos voor zachtheid. En toen hij het gedicht voordroeg voelde ik ontroering. Zowel door vorm als inhoud. De dagen erna zijn we blijven schaven aan vervoegingen, weglatingen, woordkeuzes. Het is nooit af. Maar voor nu ben ik tevreden.

Zachtheid

Vóór je weet wat zachtheid werkelijk is
moet je de dingen verliezen,
de toekomst voelen oplossen
als zout in een flauwe bouillon.
Wat je in je hand hield,
wat je telde en met zorg bewaarde,
dit alles moet vergaan voor je weet
hoe verlaten het landschap kan zijn
tussen de zones van zachtheid.
Wetend hoe het is, in een bus te zitten
die nooit stoppen zal
en waarin de reizigers mais en kip etend,
voor eeuwig uit de ramen zullen  sta
ren.

Voor je het gewicht van zachtheid kent
moet je reizen naar waar de Indiaan in een witte poncho
dood aan de kant van de weg ligt.
Zie hoe jij het bent.
Zie hoe ook hij iemand was
die door de nacht heen trok met plannen
en alleen adem, die hem in leven hield.

Voor je zachtheid werkelijk kent,  
moet je ten diepste weten wat verdriet is.
Ermee wakker worden.
Ermee spreken tot je stem
het draadje bereikt van alle smart
en je het hele weefsel kunt zien.
Dan pas zal er alleen nog zachtheid zijn,
dan zal zachtheid je veters strikken en jou
bij dageraad uitzenden om te zoeken naar brood.
Alleen zachtheid is in staat het hoofd
boven de mensheid uit te steken om te zeggen:
ik ben waar je naar zoekt
en die dan met je meegaat, overal heen,
als een schaduw of een vriend.

2 Comments on “Wat is Kindness?”

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *